ریشه قتل‌عام «مرگ سیاه» به فوران یه آتشفشان در اون سر دنیا رسید

یه اتفاق آتشفشانی بزرگ ممکنه مقصر اصلی پخش شدن طاعون یا همون «مرگ سیاه» توی کل اروپا در دهه ۱۳۴۰ میلادی باشه.

محقق‌ها مثل کارآگاه‌های حرفه‌ای، مدارک مختلف رو کنار هم گذاشتن تا نشون بدن چطوری یه بحران آب‌وهواییِ ناشی از آتشفشان، باعث شد مسیرهای تجاری و سفرها تغییر کنن و دقیقاً توی بدترین زمان و مکان ممکن، میکروب طاعون رو وارد اروپا کنن. این یه جور «طوفان کامل» از شرایط بد بود که باعث دومین همه‌گیری بزرگ طاعون توی دنیا شد و میلیون‌ها نفر رو توی کل قاره اروپا به کام مرگ فرستاد.

«مرگ سیاه» که اواسط قرن ۱۴ میلادی به اوجش رسید، یکی از هولناک‌ترین اتفاقات تاریخ بشره که ده‌ها میلیون قربانی گرفت. عامل این فاجعه باکتری «یرسینیا پستیس» بود که از طریق کک‌ها به آدم منتقل می‌شد؛ بیماری‌ای که توی حالت‌های شدیدش می‌تونه آدم رو در عرض یک روز از پا دربیاره.

هنوز خیلی چیزها رو درباره شروع و پخش شدنش نمی‌دونیم. مثلاً این سوال همیشه مطرح بود که آیا این باکتری از قرن‌ها قبل توی اروپا مونده بود یا دوباره از بیرون وارد شد؟ تحلیل‌های جدید مورخ‌ها و فسیل‌شناس‌ها نشون می‌ده که طاعون احتمالاً دوباره وارد شده؛ فرضیه‌ای که با شواهد جدید مبنی بر شروع طاعون از قرقیزستان و پخش شدنش در مسیرهای تجاری همخوانی داره.

محقق‌ها برای اینکه بفهمن طاعون چطوری از کوه‌های آسیای مرکزی به بندرهای گرم مدیترانه رسید، هسته‌های یخی قطب جنوب و گرینلند، حلقه‌های درخت‌های اروپا و گزارش‌های تاریخی قرن ۱۴ رو بررسی کردن.

هسته‌های یخی محکم‌ترین مدرک فیزیکی فوران آتشفشان هستن. توی هسته‌های مربوط به اواسط قرن ۱۴، یه جهش خیلی بزرگ توی سطح گوگرد دیده می‌شه که دقیقاً با برف‌های سال ۱۳۴۵ میلادی هماهنگه. این جهش، هجدهمین مورد بزرگ توی ۲۰۰۰ سال گذشته بوده و تقریباً همیشه نشونه فوران یه آتشفشان غول‌آساست.

بعد از اون، محقق‌ها سراغ حلقه‌های درخت‌ها رفتن. تغییرات توی رشد درخت‌ها نشون می‌ده که فصل‌های رشد چقدر گرم یا سرد بودن. طبق این داده‌ها، سال‌های ۱۳۴۵، ۱۳۴۶ و ۱۳۴۷، تابستون‌های غیرعادی و خیلی سردی توی اروپا، مخصوصاً دور مدیترانه بوده. این دقیقاً نشونه کلاسیک فوران آتشفشانه: وقتی آتشفشان گازهای گوگردی رو به جو می‌فرسته، یه پرده از ذرات سولفات جلوی نور خورشید رو می‌گیره و سیاره رو برای چند سال سرد می‌کنه. همین سرمای کوتاه‌مدت کافیه تا کشاورزی نابود بشه و قحطی بیاد.

شواهد تاریخی هم از مِه غلیظ، آسمون کدر، تابستون‌های سرد و بارونی و از بین رفتن محصول‌ها خبر دادن. همه تیکه‌های پازل دارن جور می‌شن: یه آتشفشان ناشناخته (احتمالاً جایی توی مناطق استوایی) سال ۱۳۴۵ فوران کرد. هوا سرد شد، محصولات کشاورزی از بین رفتن، قیمت غلات سر به فلک کشید و قحطی توی اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، مصر و شام شایع شد.

طاعون سال ۱۳۴۷ به ایتالیا رسید؛ یعنی دقیقاً همون سالی که ونیز ممنوعیت تجارت با «اردوی زرین» (مغول‌ها) رو برداشت تا بتونه برای مردمِ گرسنه‌اش از اون طرف دریای سیاه غلات وارد کنه. تحقیقات نشون داده کک‌های آلوده به طاعون خیلی راحت می‌تونستن توی این سفرهای دریایی لابلای محموله‌های غلات زنده بمونن.

اولین شهرها هم همون بندرهایی بودن که این محموله‌ها رو گرفتن: مسینا، جنوا، پالما، ونیز و پیزا. همین که غلات توی کشور پخش شد، طاعونی هم که با خودش آورده بود همه جا رو گرفت. این موضوع فقط به اروپا ختم نشد و طاعون از همون راه به اسکندریه مصر و بعداً به سواحل انگلیس و نروژ هم رسید.

این تحقیق یکی از اون کارهای علمیِ چندجانبه‌ست که بعد از صدها سال، همه سرنخ‌ها رو کنار هم می‌ذاره. محقق‌ها می‌گن فوران آتشفشان باعث شد جمهوری‌های دریایی ایتالیا برای فرار از گرسنگی، شبکه تامین غلاتشون رو تغییر بدن و از مغول‌ها خرید کنن. همین تغییرِ ناگهانی توی مسیر تجارت، باعث شد باکتری طاعون از طریق کک‌های توی محموله‌های غلات کل منطقه مدیترانه رو بگیره و بزرگترین فاجعه مرگ‌ومیر دوران پیشامدرن رو رقم بزنه.

لینک منبع